Αχέρων

του Χαράλαμπου Γκούβα




Μιά ξενάγηση στις «Πύλες του Αδη», εκεί όπου η μαγεία της Μυθολογίας, συναντάει την αγριότητα της φύσης. Copyright ©: Χαράλαμπος Γκούβας, 1997. Aπαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιοδήποτε έντυπο ή ηλεκτρονικό μέσο χωρίς την γραπτή άδεια του συγγραφέως.

  Εισαγωγή

«Ενθα μέν εις Αχέροντα πυριφλεγέθων τε ρέουσι Κώκυτος θ', ος δή Στυγός ύδατος έστιν απορρώξ πέτρη τε ξύνεσίς τε δύω ποταμών εριδούπων».
Ομήρου Οδύσσεια Κ 513-515

  Ο Αχέρων Ποταμός (άχος=λύπη, Αχέρων = χωρίς χαρά, ποταμός της λύπης) είναι από τους πλέον διάσημους παγκοσμίως, όχι τόσο για το μέγεθός του- ωχριά μπροστά στο Ρήνο, το Νιαγάρα, το Νείλο, τον Αμαζόνιο, κλπ, αλλά λόγω του μεταφυσικού περιεχομένου των μυθολογικών πληροφοριών πού έμμεσα τον αφορούν. Λέγεται και Μαυροπόταμος, διότι σύμφωνα με τη Μυθολογία, κατά την Τιτανομαχία οι Τιτάνες για να ξεδιψάσουν ήπιαν νερό από τον Αχέροντα και ο Δίας επάνω στο θυμό του μαύρισε και πίκρανε τα νερά του. Η ονομασία αυτή όμως δεν χρησιμοποιείται σήμερα.

  Ο Αχέρων, γεωγραφικά εκτείνεται σε τρείς νομούς της Ελλάδας, τον Ν.Πρέβεζας, Ν.Ιωαννίνων και Ν.Θεσπρωτίας. Δυστυχώς, πέραν της μυθολογικής και ιστορικής αξίας του Αχέροντα Ποταμού παραγνωρίσθηκε πλήρως το οικολογικό-φυσιολατρικό σκέλος που τον διέπει. Κατά την άποψη πολλών η φυσική ομορφιά της χαράδρας του Αχέροντα είναι κατά πολύ ανώτερη του Φαραγγιού της Σαμαριάς στην Κρήτη και της Χαράδρας του Βίκου στο Νομό Ιωαννίνων. Και δυστυχώς οι πρώτοι που ανακάλυψαν την ομορφιά αυτή είναι οι Γερμανοί τουρίστες. Στην Ελλάδα, πρακτικά μεγάλη δημοσιότητα απέκτησε ο Αχέροντας μετά τις διασχίσεις και ανακοινώσεις του Ορειβατικού Συλλόγου Πρέβεζας από το 1993 και μετά. Στη σύντομη αυτή μονογραφία καταγράφονται σε συντομία, γεωγραφικά στοιχεία, μυθολογία, τουριστικές πληροφορίες και πληροφορίες για αθλητικές δραστηριότητες. (Χαράλ. Γκούβας , 1996).


  Οι πληροφορίες για τον Αχέροντα ποταμό στις εγκυκοπαίδειες και τα διάφορα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα, είναι ενίοτε ελλιπείς, άλλοτε λανθασμένες και συχνά αλληλοσυγκρουόμενες. Ιδού μερικά παραδείγματα:

    Στην Ελληνική εγκυκλοπαίδεια «ΔΟΜΗ», έκδοση 1996, τόμος 5, σελίδα 139, γράφει: «Αχέρων: Ποταμός της Ηπείρου (Μαυροπόταμος ή Φαναριώτικος), ο οποίος περιβάλλεται από πλούσια μυθική παράδοση σχετική με τους νεκρούς και τον Αδη. Πηγάζει από τα όρη του Σουλίου (ΣΣ: λάθος. Μόνον ο Πυριφλεγέθων, πηγάζει από τά όρη Σουλίου. Αποκαλείται - κακώς - και ρέμμα του Ντάλλα, ή Σουλιώτικο ρέμα) κι εκβάλλει στο Ιόνιο, στον κόλπο του Γλυκέα κοντά στο χωριό Σπλάντζα (ΣΣ: λάθος. Εκβάλει ακριβώς μέσα στό χωριό Αμμουδιά, τέως Σπλάντζα). Επειδή ο Αχέρων πάφλαζε σε απόκρημνες χαράδρες και σκιερά φαράγγια και ύστερα χανόταν (ΣΣ: λάθος. ΔΕΝ υπάρχει τμήμα πού να ρέει υπογείως), για να προβάλλει πάλι σε μια ελώδη περιοχή γεμάτη καλαμιές, η όψη του ερημικού τοπίου έδωσε στη φαντασία των αρχαίων τη ζοφερή εικόνα ενός ποταμού που οδηγεί στον Αδη και αποτελεί το όριο μεταξύ του επάνω και του κάτω κόσμου (ΣΣ: λάθος. Η όλη μυθολογία πλάσθηκε από τις αρμοδιότητες του Νεκρομαντείου, και από τη Χαράδρα του Αχέροντα πού δεν ήταν προσπελάσιμη). Πίστευαν ότι τα νερά του, όπως και του παραπόταμου Κωκκυτού (Βουβός), που αποχετεύει τα νερά από την πεδιάδα της Παραμυθιάς (ΣΣ: λάθος, Κωκκυτός και Βουβός, δεν ταυτίζονται), ήταν δηλητηριασμένα και πικρά από ένα δράκοντα πού ζούσε στο σπήλαιο της πηγής του. Μετά το φόνο του δράκοντα, το νερό έγινε πάλι γλυκό. Υπάρχει και σχετική χριστιανική παράδοση που αποδίδει την εξόντωση του δράκοντα στον Αγιο Δωνάτο (Αϊδωνάτος). Στις εκβολές του Αχέροντα υπάρχει η λίμνη Αχερουσία η οποία έχει αποξηρανθςί με τεχνητά μέσα. Στην Αχερουσία, οι αρχαίοι τοποθετούσαν τις πύλες του Αδη (ΣΣ: αβέβαιον, έως λάθος. Μιά εκδοχή είναι οι Πύλες του Αδη να ήταν στά υπόγεια του Νεκρομαντείου, όπου με απάτη οι ιερείς ξεγεούσαν τους επισκέπτες, ή κατά δεύτερη εκδοχή - Χ.Γκούβα- να ήταν στά στενά της χαράδρας μεταξύ Βουβοπόταμου και Τρίκαστρου) .Κατά τις θρησκευτικές δοξασίες των αρχαίων Ελλήνων, ο Αχέρων ήταν γιός της Γής. Επειδή όμως κατά τη Γιγαντομαχία ο Αχέρων έδωσε νερό στους Γίγαντες για να ξεδιψάσουν, καταδικάστηκε από το Δία να μένει αιώνια κάτω από τη γή. Το ποτάμι αυτό, με τις άφθονες καλαμιές στις όχθες του (έτσι απεικονίζεται σε πολλές λευκές αττικές ληκύθους), έπρεπε να διαβούν οι ψυχές των νεκρών για να φτάσουν στο βασίλειο του Αδη. Η διάβαση από τη μία όχθη στην άλλη γίνονταν με το πορθμείο του «Χάροντα» που έπειρνε σαν αμοιβή έναν οβολό από κάθε νεκρό. Ο Ομηρος δίνει για πρώτη φορά στην Οδύσσεια (κ.513) μια περιγραφή του κάτω κόσμου και εκεί αναφέρεται ο Α. μαζί με τους ποταμούς Πυριφλεγέθοντα και Κωκυτό. Σε ανασκαφές που άρχισαν το 1958, μετά από επίμονες προτάσεις ενός αυτοδίδακτου ερασιτέχνη αρχαιολόγου, του Κώστα Μουσελίμου, δάσκαλου στό επάγγελμα, κοντά στη συμβολή του Κωκυτού με τον Αχέροντα, πάνω σε ένα λόφο όπου υπάρχει η μονή του Αγίου Ιωάννου, ανακαλύφθηκε το αρχαιότερο ελληνικό Νεκρομαντείο». (ΣΣ: Από τη χρήση του ονόματος Σπλάντζα, χωριό πού λέγεται πλέον Αμμουδιά, φαίνεται ότι το άρθρο αυτό της Δομής, έκδοση 1996, γράφηκε πρίν από τριάντα χρόνια και απλώς η «Δομή» είναι απλώς επανεκτύπωση με ορισμένες νέες προσθήκες απλώς για τα μάτια των αγοραστών).

    Στην Eλληνική εγκυκλοπαίδεια CD ROM «ΧΘΩΝ 2002», έκδοση 1997, γράφονται για τον Αχέροντα τα εξής: Αχέροντας (Ε.Γ.+Μυθολ.) Ποταμός της Ηπείρου, γνωστός και ως Μαυροπόταμος ή Φαναριώτικος. Πηγάζει από τα όρη του Σουλίου, διαρρέει τη θεσπρωτική πεδιάδα Φανάρι, όπου στην αρχαία εποχή ήταν η Αχερουσία λίμνη, και χύνεται στο Ιόνιο πέλαγος, κοντά στην Πάργα. Η κοίτη του περνά μέσα από απόκρημνες και άγριες χαράδρες και ίσως αυτός είναι ο λόγος που οι αρχαίοι νόμιζαν ότι οι ψυχές των νεκρών έπρεπε να διαβούν αυτό το ποτάμι για να φτάσουν στον Αδη. Η διάβαση του ποταμού γινόταν με τη βάρκα του Χάροντα, στον οποίο κάθε νεκρός πλήρωνε έναν οβολό. Στην αρχαιότητα πρώτος αναφέρει τον Αχέροντα ο Ομηρος σε μια περιγραφή του Κάτω Κόσμου, στην " Οδύσσεια". Εκεί τον αναφέρει μαζί με τους παραποτάμους του Κωκυτό και Περιφλεγέθοντα. Ο Αχέροντας, γιος της Γης, τιμωρήθηκε από το Δία να κυλά κάτω από τη Γη, γιατί κατά τη γιγαντομαχία έδωσε στους Γίγαντες νερό να ξεδιψάσουν. Με τον Αχέροντα συνδέεται και χριστιανική παράδοση, σύμφωνα με την οποία ο Αϊ - Δονάτος (ο Αϊδωνάτος των αρχαίων) σκότωσε το δράκο που μόλυνε το νερό του ποταμού και το έκανε θανατηφόρο. (Εγκυκλοπαίδεια CD ROM «2002», έκδοση εταιρείας ΧΘΩΝ, Θεσσαλονίκη, 1998).

    Αντίθετα, στην Αμερικανική εγκυκλοπαίδεια CD ROM «Encarta 1997» της Microsoft Inc. γράφει για τον Αχέροντα, ακριβώς τα εξής: «Acheron, in Greek mythology, river in Hades. It was also the name of a river in southern Epirus, Greece, which flowed underground for part of its 58-km (36-mi) course to the Ionian Sea». Μετάφραση: «Αχέρων, στην Ελληνική Μυθολογία, ποταμός στον Αδη. Ηταν επίσης και το όνομα ενός ποταμού στη Νότια Ηπειρο, στην Ελλάδα, ο οποίος έρεε υπογείως για ένα τμήμα από συνολικά του 58Km μήκους (36 μίλια), εκβάλλοντας στο Ιόνιο πέλαγος». Αυτό όμως είναι λάθος (η υπόγεια ροή), και η ετειρεία Microsoft ενημερώθηκε ήδη να διορθώσει το λάθος της.

   Γεωγραφία

   Τροφοδοτικά, ο Αχέρων δέχεται τά νερά του Πυριφλεγέθοντα, του Κωκκυτού, και του Βωβού ποταμού. Η λίμνη Αχερουσία αποστραγγίσθηκε μεταπολεμικά και ένα περίπλοκο δίκτυο αρδευτικών καναλίων διασχίζει τον κάμπο του Μεσοπόταμου και της Αμμουδιάς, κάνοντας δύσκολη μια αντικειμενική γεωγραφική περιγραφή του ποταμού. Δυστυχώς, η γεωγραφική αλήθεια είναι δύσκολο να δεθεί με τη μυθολογική περιγραφή, όπως θα παρατηρήσει κανείς στη συνέχεια του κειμένου αυτού.

   Ο Πυριφλεγέθων (= Πυριφλογάτος, ποταμός φωτιά, πύρινος ποταμός), μυθολογικά αντιστοιχεί στο λεγόμενο «Σουλιώτικο Ρέμα» (γκραβούρα του Laurembergio 1653, Χαρ.Γκούβας 1994). Kατά μία άποψη «ο Πυριφλεγέθοντας (= θρακαναμμένος) είναι το ποτάμι του Καναλακίου, ο σημερινός Κάκαβας του οποίου τα νερά έπεφταν στον Αχέροντα και από εκεί στην Αχερουσία λίμνη. Το όνομα αποδίδεται σε φωτιές - σπινθήρες πού αναφέρονται μέσα στο ποτάμι. Οι φωτιές αυτές αποδίδονται σε πιθανές φωσφορούχες ουσίες πού έκαναν τά ξύλα δένδρων να σπινθηρίζουν» (Σπύρος Μουσελίμης, 1966). Κατά δεύτερη άποψη, προφανώς το όνομα αποδίδεται στην πίστη των Αρχαίων ότι ο Πυριφλεγέθων λόγω του κρότου στη συμβολή- προέρχεται από το «πύρ» των εγκάτων της γής. Kατά άλλη άποψη η οποία αναγράφεται στο επίσημο τουριστικό οδηγό της Νομαρχίας Πρέβεζας, Ο Πυριφλεγέθων ποταμός ταυτίζεται με τον Βουβοπόταμο (Βωβός Ποταμός) (Ελενα Παλάσκα, Λάζαρος Συνέσιος, Πρέβεζα, 1996) (ΣΣ: λάθος).

     Ο Κωκυτός (= Θρήνος, ποταμός του Πένθους), ονομάσθηκε έτσι από τους θρήνους και τά μοιρολόγια των επισκεπτών του Νεκρομαντείου. Είναι το ποτάμι της Παραμυθιάς, ο Σελλήεντας των αρχαίων και εκβάλει στον Αχέροντα μετά το Νεκρομαντείο. Κατά μία άποψη ταυτίζεται με τον Μαυροπόταμο (Μαύρο ποταμό) (Λάζαρος Συνέσιος, Ελενα Παλάσκα, 1996). (ΣΣ: λάθος).

     Η Στύξ (Στυγός), αποτελεί αρχαίο συμβολισμό του παγωμένου νερού, χωρίς συγκεκριμένη γεωγραφική χωροταξία. Kατά μία άποψη είναι το πλατύ μεγάλο και βαθύ βάραθρο «Σταγοί» (σταγός= στέρνα στα Αρβανίτικα) επί του λόφου Ερημίτης βορειοδυτικά του χωριού Μεσοπόταμος Αναφέρεται στην Ομήρου Οδύσσεια λ.57 και Ιλιάδα 41-51. (Σπύρος Μουσελίμης, 1966) . Κατά άλλη άποψη όμως, τα «Υδατα της Στυγός» , ή ο «Καταρράκτης της Στύγας» γκρεμίζεται από μια μικρής παροχής αλλά μόνιμη πηγή που βγαίνει στις νότιες πλαγιές της Νερραϊδορράχης των Αροανείων ορέων (Χελμός) στην περιοχή των Καλαβρύτων της Πελοπονήσου . Εχει ύψος 150 μέτρα περίπου και στη βάση του ανοίγεται μια μικρή σπηλιά η είσοδος του Αδη για τους αρχαίους. (Τ.Αδαμακόπουλος: «Τα βουνιά του Μωριά», σελίδα 107, έκδοση 1988).

     Τις πρώτες φωτογραφίες του Αχέροντα στην ιστορία-ασπρόμαυρες- πήρε ο Σπύρος Μελετζής, ο φωτογράφος της αντίστασης, το 1938, σε βατά σημεία του. Γράφει ο ίδιος: «Η καρδιά μου πήγαινα να σπάσει από φόβο. Ημουνα μόνος σ'αυτή την ερημιά και πάλευα με υπερφυσικές δυνάμεις» (Σπύρος Μελετζής, Φωτογραφικό Λεύκωμα, σελ.31, έκδοση Museum moderner Kunst, Vienna Austria, 1992).

     Σήμερα, το πληρέστερο φωτογραφικό αρχείο του Αχέροντα ποταμού, από το τροφοδοτικό τμήμα έως τη θάλασσα , σε έγχρωμα Slides διαθέται ο Χαράλαμπος Γκούβας. Για τη συλλογή αυτή 300 Slides , χρειάσθηκαν 8 χρόνια και τουλάχιστον 10 εξορμήσεις στο ποτάμι με διαφορετικό εξοπλισμό κάθε φορά (Rafting, Kayak, αναρρίχηση, πεζοπορία, κολύμβηση). Για τις «Πύλες του Αδη», χρησιμοποιήθηκε η αδιάβροχη φωτογραφική μηχανή Canon Prima AS1, ενώ για τά υπόλοιπα τμήματα Camera Minolta XD7 με ευρυγώνιο φακό 28mm και Zoom τηλεφακό 28/210mm. - Το 1997 εκτυπώθηκε για πρώτη φορά Poster με τη χαράδρα του Αχέροντα σε 3000 αντίτυπα, που περιλαμβάνει και τις «Πύλες του Αδη» (Στενά του Αχέροντα). Τέλος, την πρώτη βιντεοσκόπηση των στενών του Αχέροντα, στο Δ Τμήμα, έκανε ο Θωμάς Τσεκούρας, φωτογράφος και σκηνοθέτης τον Ιούλιο 1993. Τα στενά του Αχέροντα στο Γ Τμήμα δεν έχουν βιντεοσκοπηθεί μέχρι το 1997, λόγω έλλειψης αδιάβροχης βιντεοκάμερας.

Σελίδα 1 από 7
next

 

© Copyright Oreivatein 1997-2017 - All rights reserved